Tekil Mesaj gösterimi
Eski 25.01.09, 05:03   #3
oneyouu
Ziyaretçi
oneyouu - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Konular:
Mesajlar: n/a
Rep Derecesi :
Ruh Halim:
Standart Cevap: Rusya İmparatorluğu’nun Sonu ve SSCB’nin Kurulması

II.3.Ekonomik Ayrıcalıklar

Dünyada halen var olan 24 adet federal devletten biri ve çok uluslu yapıya sahip olan Rusya bütçe ilişkileri yönüyle dünyada geçerli tecrübelerden çok uzak kalmıştır. En başta başka federal yapılarda Rusya’da olduğu gibi federe birimler arasında “istisnaî-ayrıcalıklı” bütçe ilişkileri yoktur. İkinci olarak diğer hiç bir federasyonda Rusya’daki gibi vergi gelirleri sistemi yoktur. Örneğin, 1992 yılında Kanada’da toplanan toplam vergi gelirlerinden federal bütçenin payı %56 iken, federe birimlerin payı %35 olmuş, geri kalan %9 ise yerel bütçelere bırakılmıştır. Aynı şekilde bu paylaşım sırasıyla İsviçre’de; %61,%23 ve %16, ABD’de %69,%19 ve %12, Federal Almanya’da %69,%23 ve %8, Avusturya’da %76,%13 ve %11, Avustralya’da %81,%16 ve %3 oranlarına gerçekleşmiştir .

Federal organlarla federe organlar arasında ekonomik alandaki yetkilerin dağılımı dikkatle incelendiğinde federal merkezin belirgin bir şekilde federe birimlere karşı paternalist yaklaşım eğiliminde olduğu görülmektedir. Bu eğilimi federasyonun güçlendirilmesine yönelik karşılıklı ödünler sistemi olarak nitelemek mümkündür. İşte bu ödünlerden biri, ülkenin ekonomik hayatındaki bütünlüğe ve istikrara yönelik bir tehdit olan Başkurdistan, Karelya, Tataristan, Çeçenistan ve Yakutistan gibi cumhuriyetlerin yönetimleri tarafından uygulanan “bütçe ayrılıkçılığı” politikasıdır.

Özerk-ulusal birimler (cumhuriyetler ve okruglar), Moskova ile olan ekonomik ilişkilerde Rusların ağırlıkta olduğu federe birimlere oranla daha fazla ayrıcalığa sahiptirler. Ekonomik istatistiklere göre cumhuriyetlerdeki kişi başına düşen bütçe gideri topladıkları vergilerin büyük kısmını kendilerinde tutmalarına ve federal bütçeden yapılan yardımlara bağlı olarak oldukça yüksek seviyededir (bkz. Tablo-2 ve Tablo-3).

1994 yılında uygulanan bütçeler arası istisnaî rejim sonucunda cumhuriyetlerden Başkurdistan topladığı vergilerin yalnız %12’sini, Tataristan %16, Karelya %5, İnguşetiya %11’ini federal bütçeye gönderirken, Yakutistan hiç bir şey göndermemiştir. Cumhuriyet statüsünde olmayan Moskova Şehri topladığı vergilerin %40’ını Moskova Oblastı ile beraber Nijninovgorod Oblastı %42’sini, S.Petersburg %43’ünü, Samara Oblastı %45’ini federal bütçeye göndermiştir .

Ayrıcalıklı bütçe rejiminin muafiyetleri sonucunda 1995 yılında cumhuriyetlerden bazılarının topladıkları vergilerin tümünden Rusya bütçesine ayırdıkları oranlar; Başkurdistan %26.2, Tataristan %22.7, Yakutistan %0.5 şeklinde gerçekleşmiştir. Kuşkusuz cumhuriyetlere tanınan muafiyetlerin faturası vergi veren diğer federe birimlere ödettirilmiştir. Örneğin, Sverdlovskiy Oblastı topladığı vergilerin %43.1’ini, Moskova Şehri %45.6’sını, Nijninovgorod Oblastı %48.1’ini, Moskova Oblastı %49.1’ini federal bütçeye yollamıştır .

1996 yılında Başkurdistan, Tataristan ve Yakutistan cumhuriyetleri federal bütçedeki ayrıcalıklarını muhafaza ettiler. Başkurdistan gelir vergisinden federal bütçeye hiçbir şey göndermezken diğerlerinin gönderdiklerinin oranı %10’dur. Uygulamada bütün federe birimler alkollü ürünlerden aldıkları dolaylı vergilerin yarısını, petrol, petrol ürünleri ve gazdan aldıkları dolaylı vergilerin tamamını Rusya hazinesine göndermektedirler. Fakat Tataristan ve Başkurdistan dolaylı vergilerin tamamını kendilerine bıraktılar. 1996 yılının sonunda Tataristan topladığı vergilerin %18.9’unu, Başkurdistan %27’sini federal bütçeye yollarken, Moskova %57.6’sını gönderdi. Geçmişe bakıldığında bu iki cumhuriyetin, SSCB’nin dağılmasından sonraki yıllarda sıkıntılı bölgelerdeki sosyo-ekonomik, teknik ve askerî programların finansmanına da iştirak etmedikleri görülür.

Moskova Belediye Başkanı Yuri Lujkov’un 23 Ekim 1996 yılında Federal Meclis’in üst kanadı Federasyon Konseyi’nde yaptığı konuşma cumhuriyetlerin ayrıcalıklarını ifade etmesi açısından gayet mânidardır. Şöyle demektedir: “…özgür bir federe birim olmaktansa Tataristan’da bir şehir olma fikri aklıma daha çok yatmaktadır. Böylelikle Moskova şehri özerkliğini kaybedip güçlü, olağanüstü ekonomik potansiyel kazanacak; çünkü Tataristan ve diğer bir kısım cumhuriyetler özel şartlara bağlı olarak merkeze ödeyecekleri vergiler hususunda diğer federe birimlerle eşit olmaları gerekirken ayrıcalıklı durumdadırlar... Çözmek zorunda olduğumuz problem federe birimlerle devlet arasındaki ilişkilerde ekonomik şartları eşitlemektir ”.

Anlaşmalı ilişkiler çerçevesinde Ağustos 1991 yılında bütün devlet işletmelerini cumhuriyetin kendi öz malı olduğunu ilan eden Yakutistan dikkatleri çekmektedir . Eğer Rusya elmaslarının %99.5’ni çıkaran Yakutistan’ın yılda ortalama ülkeden dünya pazarına 1.2 milyar dolarlık işlenmemiş elmas ve 300-400 milyon dolarlık teknik elmas hammadesi pazarladığını gözönüne alırsak Rusya bütçesinin neden kötü günler yaşadığını anlamış oluruz. 1995’te “Rusya-Saha Elmasları Şirketi (Aksionernaya Kampaniya Almazı Rassii-Saha)”nin 1.3 milyar dolarlık elmas satışından Yakutistan 1 milyar dolar doğrudan 300 milyon dolar dolaylı olarak kazanmıştır. Bununla beraber federal bütçe, şirketin elmas üretiminden ve satışından bir ruble bile vergi alamamışken Yakutistan federal bütçeden 2 milyar dolar faizsiz kredi kullanmıştır.

Yakutistan’ın bu ayrıcalıklı durumundan dolayıdır ki, yardım ödenekli Yakutistan’da 1995 yılında kişi başına düşen gelir miktarı 2 milyon 228 bin rubledir. Bu miktar Rusya ortalama kişisel gelir seviyesinin 1.7 katı, vergi ödeyen 11 federe birimin 8 katıdır.

Yukardaki verilerle ilişkili olarak Y. Lujkov tepkisini şöyle ortaya koymaktadır; “Niçin biz, Devlette kim iyi halde yaşıyor?, niçin Yakutistan diğer oblastlarla karşılaştırıldığında tabiî kaynakların kullanımında üstün haklara sahip? Diye konuşmak zorundayız, çok saçma!…”

Bütçeler arası ilişkilerdeki belirgin ayrıcalıklar 1997 yılında sadece Tataristan, Başkurdistan ve Saha-Yakut cumhuriyetleri için kalmıştır. Daha çok oblast ve kraylardan kurulu bölgeler arası birlik olan “Sibirya Sözleşmesi”nin mayıs 1997’deki toplantısında Krashoyarsk Krayı valisi V. Zubov rahatsızlığını şöyle dile getirmektedir; “Federal merkezle özel bütçe ilişkileri içeren istisnaî alanların yaratılması kabul edilemez. Fakat Tataristan, Başkurdistan, İnguşetiya ve Yakutistan böyle bir imkana sahiptir. Eğer federal hükümetin ülkede tek düzenliliği sağlayacak politik iradesi yoksa, Sibirya’ya bel bağlamayınız…”

Yukarıda ifade etmeye çalıştığımız federe birimler arasındaki hukukî, siyasî ve ekonomik ilişkilerdeki belirsizlikler ve bir kısım ayrıcalıklar Rusya’ya özgü yeni bir federal ilişkiler düzeni ortaya çıkarmıştır. Rüzgarın yönüne göre değişen bu ilişkiler genç Rusya Federasyonu’nun ömrü üzerindeki tartışma ve spekülasyonların kaynağını oluşturmaktadır.

SONUÇ

Oldukça sorunlu geçen on yıllık bir süre zarfında şekil alan Rus federalizminin temel özelliklerini özetlemek çalışmada vurgulanan temel unsurları ortaya koyacaktır. Rusya’da geçerli olan federalizm, dünyanın başka hiçbir yerinde bir araya getirilmesi başarılamayan, etnik (cumhuriyetler ve diğer özerk oluşumlar) ve idarî-bölgesel taksimat temeline dayalı devlet yapılarını üzerinde birleştirmektedir . Bu ikili yapı gerçek federalizm ile çelişmektedir. Sonuçta böyle bir devlet iç yapısı bir yandan federal merkezle cumhuriyetler arasında, diğer yandan cumhuriyetlerle oblastlar ve kraylar arasında her zaman ihtilaf doğurmakta veya mevcut ihtilafların yeniden canlanmasına imkan vermektedir.

Bir diğer önemli konu özel statüler ile ilgili olandır. Anayasa’da 89 federe birimin eşit haklara sahip olduğu prensibi ilan edildiği halde Rusya’da de facto olarak asimetrik federal yapı hüküm sürmektedir. Bunun en açık örneği Tataristan ve Çeçenistan’ın “özel statü”leridir. Rus federalizmi Anayasa ve federal kanunlardan başka Federal Anlaşma’ya ve federal organlarla federe birimler arasındaki yetki ve sorumlulukların belirleyen anlaşmalara dayanmaktadır. Yetki ve sorumlulukların belirlenmesi ile ilgili sorunları anayasa ve yasama yolu dışında anlaşmalar yoluyla çözen Rusya dışında başka ülke yoktur. Rus federalizmi çoğu defa farklı güçlerin politik hakimiyet mücadelelerinde maşa görevi görmektedir. Bu nedenle federal ilişkileri düzenleyen kurallar bütçe ve bir dizi diğer alanlarda daha çok kağıt üzerinde kalmaktadır. Yüzlerce yıl üniter devlet olarak yaşamış olan Rusya, devamlı, federalizmi adem-i merkeziyetçi yönetime dönüştürme denemelerine sahne olmaktadır .

Özetle, etnopolitik ayrışma Sovyet sonrası Rusya’da “sosyalist federalizm”den geride kalan mirasla ilişkilidir. ”Sosyalist federalizm” tarih içerisinde Rus İmparatorluğu’ndan kalan bölgede halkın sosyal, ekonomik ve kültürel gelişiminde ve ulusal problemlerin çözümünde kısa vadede başarılı sonuçlar vermiştir. Fakat sonra milliyetçiliğe ve nihayet bölücülüğe yol açmıştır, yani uzun yıllar toplumun bilincinde Rus dünya görüşü değil, insanları kan ve milliyetine göre “yerli” olan ve “yerli olmayan” diye ayıran ve her etnik unsur “kendi devletine sahip olmalıdır” anlayışından doğan etnik milliyetçilik hakim olmuştur. Bütün bunlar demokrasinin ve hukuk devletinin prensiplerinin yıkıldığını göstermektedir.

Kazanılan bütün ayrıcalıklara rağmen, federasyonu oluşturan cumhuriyetlerden bir kısmında bağımsızlık isteği ortadan kalkmış değildir. Fakat Sovyetlerden bağımsızlığını kazanmış cumhuriyetlerin çoğunluğunun, ekonomileri yönüyle hala Moskova’ya bağlılıklarını dikkate aldığımızda mevcut Rusya özerk cumhuriyetlerinin Rusya Federasyonu içerisinde bugünkü ayrıcalıklı statüleriyle kalmaları kendi çıkarlarına daha uygun düşeceği gözlenmektedir. XXI.yy.ın eşiğinde Rusya öncelikle önündeki bu çok kritik etnopolitik ayrışma problemini silaha başvurmadan siyasî ve hukukî yollardan çözmeye çalışması durumunda kazanan Avrasya coğrafyası olacaktır. Bununla beraber bütün alanlarda demokratik dönüşümü en az kayıpla gerçekleştirebilmesi için, insan hak ve özgürlüklerinin korunması, ekonomik alanlarda istikrarlı pazar ekonomisi mekanizmasının kurulması, toplumun kontrolü altında, hukukî kurumları oluşturulmuş güçlü devlet iktidarının gerçekleştirilmesi, sivil toplum örgütlerinin yaygınlaştırılması, yerel özerk yönetimlerin geliştirilmesi, cumhuriyetlere yönelik “uluslar politikası”nın açıklığa kavuşturulup, ekonomik ve hukukî boşlukların giderilmesi, tüm alanlarda ulusal-kültürel özerkliklerin hukukî ve siyasî alt yapılarının kurulup, geliştirilmesi, hayatın bütün alanlarında toplum ile iktidar arasında uzlaşma sağlanıp, devlet ile halkın barıştırılması önlemlerin zaman geçirilmeden alınması gerekmektedir.

KAYNAKLAR

* Abdulatipov, R.G.- Baltenkovo, L.F.- Yarov, Y.F., Federalizm v istorii Rassii., M.: Respublika, 1992.
* Abdulatipov, R.G., Opıtı federalizma, M.: Respublika, 1994.
Berezovskiy, V. “Unitarizm, federalizm i regionalizm v sovremennoy natsionalnoy politike Rassii” Obozrovatel, no.7, 1993
* Vert, Nikola,. İstoriya sovyetskovo gosudarstva: 1900-1991, M.: Progress, 1992.
* Vinogradskaya, T. “Raspad SSSR kak sistemnıy faktor natsionalnıh konfliktof” Obozrovatel. No.7, 1993
* Gacıyev, K.-Dahin, V.-Zgladin, N., “Problemı razvitiya gosudarstvennosti na fone politiçeskovo krizisa v Rassii”, no.7, Obozrovatel. 1993. №7.
* Kuprits, N.Y., İz istorii gosudarstvenno-pravovoy mısli dorevalutsionnoy Rassii (XIX v.). M.: İzd. Moskovskovo unv. 1980.
* Marçenko, M.N., “Sravnitelnoe issledovaniye problem federalizma” Vestnik Moskovskovo Universiteta, Ser.11/no.1, Prava, 1993,
* Çistyakov, O.İ., Stanovlenie Rassiyskoy Federatsii (1917-1922). M.
* Çistyakov, O.İ.- Abaşmadze, V.V.- Dükov, L.V.- Taukelev, A.N., İstoriya otoçestvennovo gosudarstva i prava, M: İzd. MGU, 1992
* Zaharova, A.A., Asimmetriçnost federatsii., M. 1997.
* Zlatopolskiy, D.L., SSSR-federativnoye gosudarstvo, M: MGU, 1967.
* Kiriçenko, M.G., SSSR: Natsionalno-gosudarstvennoye ustroystvo (Konstitutsionnıye osnovı), M: Yürid.lit.,1982.
* Kozlov, A.E., Federativnıye otnoşeniya i regionalnoye upravleniye v Rassii: puti reformirovaniya. M: İNİON, 1994.
* Kozlov, A.E., Federativnıye naçala organizatsii gosudarstvennoy vlasti v Rassii. M: İNİON RAN, 1996.
* Lısenko, V.N., Razvitiye federativnıh otnoşeniy v sovremennoy Rassii. Moskova İSP 1995.
* Federalizm vlasti i vlast federalizma, M. İntelTex, 1997.
* Abakyan, S.A., “O statuse subyekta Rassiyskoy Federatsii”, Konstitutsionnıy vestnik, no:1/17, 1994
* Valentey, S.A., “Problemı otoçestvennovo federalizma” Federalizm, no.2, 1997
* Şahray, S.M., “Aktualnıye voprosı rasiyskovo federalizma”, Vlast, no.8, 1995
* Zlatopolskiy, D.L., “Protsess razvitiya federativnıh otnoşeniy v Rassii”, Vestnik Moskovskova Universiteta,. seri: 11/no.6, Prava, 1998.
* Çibiryayeva, S.A., İstoriya Gosudarstva i Prava Rassii, Moskova, 1998.
* Arinin, A.N., Na puti k novoy federatsii.- v kn.: Yedinaya konstitutsionnaya sistema Rassiyskoy Federatsii, Moskova, 1994.
* Arinin, A.N., “Problemı razvitiya rassiyskoy gasudarstvennosti v kantse XX veka”, Federalizm vlasti i vlast federalizma, M., TOO “İnteltex”, 1997.
* Abdulatipov, Ramazan, Paradoksı suveriniteta. Perspektivı çeloveka, natsii, gosudarstva, M. 1995.
* Tişkov, V.A., Natsionalnaya politika Rassii: istoriya i sovremennost, Moskova, 1997.
* Vyaçeslav Mihaylov. Oçerki teorii i politiki etniçnosti v Rassii, M., 1997.
* Karapetyan, L.M., “Subyektı federatsii”, no.11, 1996.
* Pastuhov, V.B., “Novıy federalizm dla Rassii: institutsionalizatsiya svobodı”, Polis, no.2, 1994,

ABSTRACT

The theme of the article consists of the critical phases that Russia has gone into after the dissolution of USSR, the meaning and the features of the Russian federalism, the causes and the conditions of the appearance of the republics as federal subjects, and the legal status of the republics within the federal system of interrelations.

Besides, the article shortly analyzes the following popular questions for the Russian society: Firstly, which kind of state administration is preferable for the Russian society: unitary, federative, or confederative? Secondly, if the federative model is preferred, which model of federative relations should be preferred: contractual model, constitutive model, contractual-constitutive model. Thirdly, Is it possible for the federal institutions to reach, not only legal but also 'de facto' (political and economic) "equal rights"? Or is asymmetric federal structure inevitable? Fourthly, how may the federal relations be improved protecting the interests of the different ethnic groups, without harming the state's unity? The article is concluded listing the aims that Russia has to reach in order to realize its democratic evolution without any losses.

Alıntıdır
  Alıntı ile Cevapla