Tekil Mesaj gösterimi
Eski 19.06.13, 22:46   #1
Mislina
Süper Üye
Mislina - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Üyelik Tarihi: May 2012
Konular: 458
Mesajlar: 2,989
Ettiği Teşekkür: 4166
Aldığı Teşekkür: 9717
Rep Derecesi : Mislina gerçekten güzelMislina gerçekten güzelMislina gerçekten güzelMislina gerçekten güzelMislina gerçekten güzelMislina gerçekten güzelMislina gerçekten güzelMislina gerçekten güzelMislina gerçekten güzelMislina gerçekten güzelMislina gerçekten güzel
Ruh Halim: none
Standart Anayasa Değişikliklerine Dair Kanunlar Bakımından “Onay”, “Veto”

ANAYASA DEĞİŞİKLİKLERİNE DAİR
KANUNLAR BAKIMINDAN “ONAY”, “VETO”
KAVRAMLARININ ANLAMI VE REFERANDUM
SÜRECİNDE YARGISAL DENETİM SORUNU

Yrd. Doç. Dr. Ömer KESKİNSOY*

GİRİŞ

Kanunlar ve anayasa değişikliklerine dair kanunlar bakımından Cumhurbaşkanının yetkisinin, onay kelimesini tam olarak karşılayp karşılamadığı en azından tartışma götürür bir konudur. Zira, Cumhurbaşkanının Resmi Gazate’de yayınlanmasını uygun bulduğu kanunlara karşı Anayasa Mahkemesine iptal istemiyle müracaat hakkını haiz oluşu, yapılan işlemin onay olarak değerlendirilmesi noktasında bir çelişkiyi çağrıştırmaktadır. Bunun yanı sıra,
Cumhurbaşkanının, anayasa değişikliklerine dair kanunlar da dahil olmak
üzere, bunları geri gönderme yetkisinin veto olarak kabul edilip edilmeyeceği veto türleri, vetonun ifade ettiği anlam bakımından önem arzetmektedir.
Cumhurbaşkanının kanunları tekrar görüşülmek üzere TBMM’ne iade etmesinin amacı, onların hem tekrar gözden geçirilmesini hem de bu suretle hataların giderilmesini sağlamak(1) kısaca TBMM’ni uyarmaktır
2. Dolayısıyla Cumhurbaşkanının, kanunları tekrar görüşülmek üzere Meclise iade etmesi, bir veto niteliğinde değildir
3. Çünkü aşağıda izah edileceği üzere, Cumhurbaşkanının Meclise geri gönderdiği kanunun daha nitelikli bir çoğunlukla
kabul edilmesine dahi gerek yoktur.

* Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim
Üyesi.
1 ALİEFENDİOĞLU, Yılmaz: “Yasaların Cumhurbaşkanınca Geri Gönderilmesi”, Amme İdaresi Dergisi, S. 1, s. 5.
2 İBA Şeref: Anayasa Hukuku ve Siyasal Kurumlar, Turhan Kitabevi, 2. Bası, Ankara
2008: s. 303.
EROĞLU, Hamza: İdare Hukuku Dersleri, Sevinç Matbaası, Ankara 1972, s. 74;
TEZİÇ, Erdoğan: “Cumhurbaşkanının Geri Gönderme Yetkisi”, Anayasa Yargısı, Ankara 1987, s. 83.


Ömer KESKİNSOY EÜHFD, C. XV, S. 3–4 (2011)
Aynen adi kanunlarda olduğu gibi Anayasa değişikliklerine dair kanunlar da Cumhurbaşkanı tarafından TBMM’ne iade edildiğinde bütün halinde
iade edilir
4. Yani, anayasa değişikliklerine dair kanunların Cumhurbaşkanınca kısmî olarak Meclise iade edilmesi kabul edilmemiştir.
Fakat anayasa değişikliklerine dair kanunların kısmen onaylanması ve onaylanan kısımlarının Resmi Gazetede yayınlanması, onaylanmayan maddelerinin ise Cumhurbaşkanı tarafından referanduma sunulması mümkündür.
Bunun için, anayasa değişikliğine dair kanunun, Cumhurbaşkanının onaylama yetkisine de kapsayan, TBMM üye tamsayısının asgari 2/3’ü oranındaki,
yani 367 ya da daha üzeri bir kabul oyu ile Meclisten geçmiş olması gerekir.
Aksi halde, yani anayasa değişikliğinin kabulü bakımından en alt limit olan,
TBMM üye tamsayısının 3/5’i (330) ile üye tamsayısının 2/3’ünden
(367’den) daha az bir sayı ile kabul edilmiş olması halinde, Cumhurbaşkanı'nın, kısmen onama kısmen de referanduma sunma yetkisinden söz edilemeyecektir.

Konuyla alakalı, Anayasanın 89 uncu maddesinin ilk fıkrasının ilk cümlesine göre; “Yayımlanmasını kısmen veya tamamen uygun bulmadığı kanunları, bir daha görüşülmek üzere, bu hususta gösterdiği gerekçe ile birlikte aynı süre içinde, Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderir”. Buna göre, Cumhurbaşkanı anayasa değişikliklerine dair kanunlar için de geçerli olmak üzere, kendisine gönderilen kanunların bir kısmını kabul edip bir kısmını kabul etmeme yetkisine sahip kılınmıştır. Ancak, kuşkusuz Cumhurbaşkanının bu bağlamda kendilerine gönderilen kanunun tümünü kabul etmeme gibi bir yetkisi de mevcuttur. Cumhurbaşkanı kısmen kabul etmeme yetkisini kullanmış olması halinde, ilgili kanunun hangi maddelerini hangi gerekçeyle kabul etmediğini belirtmesi gerekir. Anayasanın 2001 yılında değiştirilen ve ilk bölümü yukarıda verilen 89 uncu maddenin devamında; “Cumhurbaşkanınca kısmen uygun bulunmama durumunda, Türkiye Büyük Millet Meclisi sadece uygun bulunmayan maddeleri görüşebilir” hükmü yer almaktadır. Açıktır ki, Cumhurbaşkanı kendilerine gönderilen kanununun bir kısmını kabul etmemiş olsa dahi, tekrar görüşülmek üzere iradelerini ortaya koymaları halinde, kanunun tümünü geri göndermesi söz konusu olacaktır.. TBMM İç tüzüğünün 81 inci maddesinin son fıkrası da tüm bu anlatılanları doğrulayıcı hükümler ihtiva etmektedir.
Buna göre: “Cumhurbaşkanınca yayımlanması kısmen uygun bulunmayan ve bir daha görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderilen kanunların sadece uygun bulunmayan maddelerinin görüşülmesine kanunun görüşmelerine başlamadan önce Genel Kurulca görüşmesiz karar verilebilir. Bu durumda, sadece uygun bulunmayan maddelerle ilgili görüşme açılır. Kanunun tümünün görüşülmesine karar verilmesi durumunda ise Kanun yukarıdaki fıkralara göre görüşülür. Kanunun tümünün oylaması her halde yapılır”. Söz konusu son fıkranın son cümlesi, “Kanunun tümünün oylaması her halde yapılır” şeklindedir. Bu demektir ki, Cumhurbaşkanının kanunları kısmen geri gönderme yetkisi bulunmamaktadır. Aksi halde şimdi zikredilen, kanun un son oylaması her halde tümü üzerinden yapılır hükmü anlamsız kalacaktır.
Bkz. AY. m. 89, TBMM İçt. m. 81;
ALİEFENDİOĞLU: s. 5; GÖZLER, Kemal: “Anayasa Değişikliğine Dair Kanunlar
Üzerinde Cumhurbaşkanının Yetkileri”, Ankara Barosu Dergisi, Y. 59, C. S. 4, s. 40.



Anayasa Değişikliklerine Dair Kanunlar

En önemlisi de, Cumhurbaşkanının hangi maddeleri birlikte, hangi maddeleri ayrı ayrı referanduma sunacağı hususunun TBMM tarafından tespit edileceğidir
5. Dolayısıyla, her ne kadar, TBMM üye tamsayısının 2/3’ünün ya da daha fazlasının oyuyla kabul edilen anayasa değişiklikleri bakımından Cumhurbaşkanına kısmen onay kısmen referandum seçeneği tanınmış gibi
görünse de, Cumhurbaşkanının bu yöndeki tasarrufu bakımından asıl yetki
sahibi Türkiye Büyük Millet Meclisidir. Bu doğrultuda genel durum, anayasa değişikliklerine dair kanunlara eklenen bir madde ile, Cumhurbaşkanının
referandum yetkisini kullanması halinde metnin tamamının referanduma
sunulacağına dair hükme yer verilmek suretiyle TBMM’nin tasarrufu kendi
uhdesinde tutmak şeklinde gerçekleşmektedir.
Türk hukuk düzeninde referandum yolunun işletilmesi sadece anayasa
değişiklilleri hakkında kanunlar için kabul edilmiştir. Bu çerçevede, Anayasaya göre sadece anayasa değişikliklerine dair kanunlar bakımından referandum yolu işletilebilir ve bu husuta tasarruf yetkisi, Cumhurbaşkanına aittir.
Bu durum Anayasanın 175 inci maddesinin üçüncü6, dördüncü7 ve beşinci8
fıkralarında zaten açıkça ifade edilmiştir.

5 Zira, Anayasansın 175 inci maddesinin yedinci fıkrası; “Türkiye Büyük Millet Meclisi
Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların kabulü sırasında, bu Kanunun halkoylaması-
na sunulması halinde, Anayasanın değiştirilen hükümlerinden, hangilerinin birlikte hangilerinin ayrı ayrı oylanacağını da karara bağlar” hükümlerin içermektedir. Ayrıca bu hususta bkz. GÜRAN, Sait: “Anayasa’da Değişiklik Yapan 4709 Sayılı Kanun Hakkında
Düşünceler”, Turhan Kitabevi, Armağan (Prof. Dr. A. Şeref Gözübüyük’e), Ankara
2005, s. 163-166.
6 Anayasanın 175 inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre; “Cumhurbaşkanı Anayasa deği-
şikliklerine ilişkin kanunları, bir daha görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine
geri gönderebilir. Meclis, geri gönderilen Kanunu, üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu
ile aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı bu Kanunu halkoyuna sunabilir”.
7 Anayasanın 175 inci maddesinin dördüncü fıkrasına göre; “Meclisce üye tamsayısının
beşte üçü ile veya üçte ikisinden az oyla kabul edilen Anayasa değişikliği hakkındaki
Kanun, Cumhurbaşkanı tarafından Meclise iade edilmediği takdirde halkoyuna sunulmak
üzere Resmî Gazetede yayımlanır”.
8 Anayasanın 175 inci maddesinin dördüncü fıkrasına göre “Doğrudan veya Cumhurbaş-
kanının iadesi üzerine, Meclis üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile kabul edilen Anayasa değişikliğine ilişkin kanun veya gerekli görülen maddeleri Cumhurbaşkanı tarafından halkoyuna sunulabilir. Halkoylamasına sunulmayan Anayasa değişikliğine ilişkin
Kanun veya ilgili maddeler Resmî Gazetede yayımlanır”.


__________________
"Ama gerçek, aziz dostum, can sıkıcıdır."

Mislina isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Mislina'in Mesajına Teşekkür Etti